Publiek en privégedrag

Mensen gedragen zich niet in iedere omgeving hetzelfde. 

Op het werk, bij vrienden of tijdens sociale gelegenheden laten mensen vaak andere kanten van zichzelf zien dan thuis.
Dat is normaal.

Binnen ongezonde relaties of gezinssystemen kan het verschil echter veel groter zijn.
Iemand kan buitenshuis vriendelijk, behulpzaam, rustig en sociaal functioneren,
terwijl een partner of gezinsleden thuis controlerend, kleinerend, intimiderend of ander grensoverschrijdend gedrag ervaren.

Dat verschil kan het voor betrokkenen moeilijk maken om uit te leggen wat er thuis gebeurt.
Wanneer de buitenwereld iemand anders kent.

Familieleden, vrienden, collega's en professionals zien meestal slechts gedeelten van iemands gedrag.
Wanneer zij iemand jarenlang kennen als behulpzaam, redelijk en vriendelijk, kan een verhaal over ernstig problematisch gedrag thuis moeilijk te rijmen zijn met hun eigen ervaringen.

Reacties kunnen dan zijn:
“Dat kan ik mij helemaal niet voorstellen.”
“Tegen mij is die persoon altijd aardig.”
“Ik heb die kant nog nooit gezien.”

Die waarnemingen kunnen allemaal oprecht zijn.
Maar ze bewijzen niet dat het gedrag thuis wel of niet heeft plaatsgevonden.
Verschillende mensen kunnen daadwerkelijk verschillend gedrag van dezelfde persoon meemaken.

Controle kan context gebonden zijn
Bij dwingende controle gaat het niet noodzakelijk om iemand die voortdurend tegenover iedereen agressief of intimiderend is.
Controle kan juist plaatsvinden binnen een specifieke relatie en betrekking hebben op bijvoorbeeld sociale contacten, geld, communicatie, dagelijkse keuzes of zelfstandigheid.

Voor buitenstaanders kan daardoor weinig zichtbaar zijn.

Dat maakt het belangrijk om niet uitsluitend te vragen:
“Hoe ken ik deze persoon?”
maar ook:
“Kan deze persoon zich binnen een andere relatie of omgeving anders gedragen dan in mijn aanwezigheid?”

Sociale geloofwaardigheid
Een groot verschil tussen publiek en privégedrag kan gevolgen hebben voor de geloofwaardigheid van degene die problemen meldt.
Hoe positiever het bestaande beeld van iemand is, hoe moeilijker tegengestelde informatie soms te plaatsen is.
Daar kan ook bevestigingsbias een rol spelen. Nieuwe informatie wordt gemakkelijk beoordeeld vanuit het beeld dat al bestaat.

De redenering:
“Ik heb het nooit gezien, dus het zal niet gebeuren”
is daarom onvoldoende.

Maar het tegenovergestelde geldt eveneens:
“Iemand gedraagt zich buitenshuis vriendelijk, dus die vriendelijkheid moet een façade zijn”
is óók een conclusie waarvoor bewijs nodig is.

Een verschil bewijst op zichzelf niets
Dat onderscheid is essentieel.

Vrijwel iedereen past zijn gedrag enigszins aan de omgeving aan.
Mensen kunnen thuis vermoeider, emotioneler of minder geremd zijn dan op hun werk.
Partners kunnen bovendien totaal verschillende ervaringen met dezelfde relatie hebben.

Een verschil tussen publiek en privégedrag is daarom geen bewijs van narcisme, manipulatie, psychische mishandeling of dwingende controle.

Daarvoor moet naar het bredere patroon worden gekeken:
Is sprake van herhaling?
Worden grenzen structureel overschreden?
Bestaat er angst of afhankelijkheid?
Wordt vrijheid beperkt?
Zijn er concrete gebeurtenissen of andere signalen?
En hoe ontwikkelt het gedrag zich over langere tijd?

Twee waarnemingen kunnen naast elkaar bestaan

Misschien is dit het belangrijkste uitgangspunt.
Een collega kan naar waarheid zeggen:
“Ik ken hem / haar  als een vriendelijke en behulpzame man of vrouw.”

Terwijl een partner eveneens naar waarheid kan zeggen:
“Thuis ervaar ik hem / haar als controlerend.”

De ene ervaring maakt de andere niet automatisch onmogelijk.

Professioneel zorgvuldig kijken:  betekent daarom dat niet het sociale imago, maar evenmin uitsluitend één beschuldiging doorslaggevend wordt gemaakt.

Het gaat om concrete gedragingen, context, frequentie, patronen en gevolgen.

Gewetensvraag
Als iemand tegen u altijd vriendelijk en behulpzaam is, waarom zou dat dan bewijzen dat diezelfde persoon achter gesloten deuren een ander niet kan controleren, kleineren of intimideren?
En als u het verhaal van die ander afwijst omdat u het zelf nooit heeft gezien: beoordeelt u dan de feiten, of beschermt u vooral het beeld dat u zelf van die persoon heeft?

Nederlandse professionele informatie
Veilig Thuis – Als liefde omslaat naar angst
Veilig Thuis beschrijft dwingende controle als een patroon van macht en controle dat binnen een relatie kan bestaan en voor de omgeving niet altijd gemakkelijk herkenbaar is.
https://www.veiligthuis.nl/nl/signalen/femicide

Movisie – Dwingende controle
Movisie publiceert professionele informatie over dwingende controle en intieme terreur, waaronder controle, isolatie, afhankelijkheid en psychisch geweld binnen partnerrelaties.
https://www.movisie.nl/

Slachtofferhulp Nederland – Geestelijke mishandeling
Slachtofferhulp Nederland beschrijft psychische mishandeling binnen relaties en hoe onder andere kleineren, controleren, isoleren en intimideren daarin een rol kunnen spelen.
https://www.slachtofferhulp.nl/gebeurtenissen/mishandeling/geestelijke-mishandeling/

Veilig Thuis – Huiselijk geweld
Informatie over verschillende vormen en signalen van geweld en onveiligheid die zich binnen afhankelijkheidsrelaties en de huiselijke kring kunnen voordoen.
https://www.veiligthuis.nl/